Lần đầu tiên, nguồn vốn nhà nước tham gia đầu tư mạo hiểm với cơ chế linh hoạt, mở ra hướng đi mới cho thị trường tài chính phục vụ công nghệ.
Trong nỗ lực tìm kiếm động lực tăng trưởng mới, TP.HCM đã chính thức đưa vào vận hành quỹ đầu tư mạo hiểm với kỳ vọng tạo ra bước ngoặt cho hệ sinh thái khởi nghiệp. Không chỉ đơn thuần là một nguồn tài chính, quỹ được xem như “chất xúc tác” để kết nối nguồn lực, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và gia tăng năng lực cạnh tranh của nền kinh tế đô thị lớn nhất cả nước.
Những năm gần đây, TP.HCM nổi lên như trung tâm khởi nghiệp năng động với hàng nghìn doanh nghiệp hoạt động trong nhiều lĩnh vực, từ công nghệ thông tin, thương mại điện tử đến công nghệ tài chính và trí tuệ nhân tạo. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh về số lượng chưa đi kèm với chất lượng đồng đều, đặc biệt là khả năng tiếp cận vốn. Phần lớn startup gặp khó khăn trong giai đoạn đầu khi phải đối mặt với rủi ro cao, trong khi các kênh tài chính truyền thống lại đòi hỏi điều kiện chặt chẽ về tài sản đảm bảo và hiệu quả kinh doanh.
Chính trong bối cảnh đó, việc hình thành quỹ đầu tư mạo hiểm được xem là bước đi mang tính tất yếu. Với quy mô ban đầu khoảng 500 tỷ đồng, quỹ được tổ chức theo mô hình công ty cổ phần, trong đó Nhà nước đóng vai trò khơi nguồn thông qua phần vốn góp ban đầu, còn khu vực tư nhân giữ vai trò chủ đạo trong vận hành và ra quyết định đầu tư. Cách tiếp cận này không chỉ giúp tận dụng nguồn lực xã hội mà còn đảm bảo tính linh hoạt, phù hợp với đặc thù của thị trường đầu tư mạo hiểm.
Điểm nổi bật của quỹ nằm ở cơ chế chấp nhận rủi ro có kiểm soát. Khác với các quỹ sử dụng ngân sách truyền thống vốn ưu tiên sự an toàn, quỹ đầu tư mạo hiểm cho phép thử nghiệm những mô hình kinh doanh mới, thậm chí chưa có tiền lệ, miễn là có tiềm năng tăng trưởng cao. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh đổi mới sáng tạo luôn gắn liền với yếu tố thử sai và khả năng thích ứng nhanh trước biến động của thị trường.
Một khía cạnh đáng chú ý khác là vai trò “vốn dẫn dắt” của khu vực Nhà nước. Thay vì đầu tư dàn trải, nguồn vốn công được sử dụng như một tín hiệu cam kết, góp phần tạo niềm tin để thu hút thêm dòng tiền từ doanh nghiệp và các nhà đầu tư chuyên nghiệp. Khi Nhà nước tham gia với vai trò kiến tạo, rủi ro được chia sẻ, từ đó giúp giảm bớt tâm lý e ngại của khu vực tư nhân khi đầu tư vào những lĩnh vực mới.
Trong bức tranh tổng thể, sự ra đời của quỹ đầu tư mạo hiểm còn mang ý nghĩa điều chỉnh cấu trúc thị trường vốn. Thời gian qua, hệ sinh thái khởi nghiệp Việt Nam phụ thuộc khá lớn vào nguồn vốn ngoại. Điều này giúp thị trường phát triển nhanh nhưng cũng đặt ra những thách thức về tính bền vững và khả năng kiểm soát giá trị. Khi có thêm nguồn vốn trong nước, doanh nghiệp sẽ có nhiều lựa chọn hơn, đồng thời tăng khả năng giữ lại lợi ích kinh tế trong nước.
Không chỉ cung cấp nguồn tài chính, quỹ còn được kỳ vọng đóng vai trò kết nối các chủ thể trong hệ sinh thái, từ cơ quan quản lý, viện nghiên cứu đến doanh nghiệp và nhà đầu tư. Thông qua mạng lưới này, các startup có thể tiếp cận không chỉ vốn mà còn cả tri thức, công nghệ và thị trường. Đây là yếu tố then chốt giúp rút ngắn khoảng cách từ nghiên cứu đến thương mại hóa, một điểm yếu lâu nay của nhiều dự án khoa học công nghệ.
Định hướng đầu tư của quỹ tập trung vào các lĩnh vực có khả năng tạo ra giá trị gia tăng cao và tác động lan tỏa lớn, bao gồm trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, công nghệ sinh học, bán dẫn và chuyển đổi số. Đây đều là những ngành đóng vai trò nền tảng trong quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng, từ dựa vào lao động giá rẻ sang dựa vào tri thức và công nghệ.
Về dài hạn, TP.HCM đặt mục tiêu mở rộng quy mô quỹ lên hàng nghìn tỷ đồng, đồng thời tiếp tục nâng tỷ lệ vốn xã hội hóa. Khi quy mô đủ lớn, quỹ không chỉ hỗ trợ startup trong nước mà còn có thể tham gia vào các dự án hợp tác quốc tế, góp phần nâng cao vị thế của thành phố trong chuỗi giá trị toàn cầu. Đây cũng là bước chuẩn bị cần thiết để TP.HCM tiến tới mục tiêu trở thành trung tâm tài chính và đổi mới sáng tạo của khu vực Đông Nam Á.
Tuy nhiên, để quỹ hoạt động hiệu quả, yếu tố quan trọng không chỉ nằm ở quy mô vốn mà còn ở năng lực quản trị và cơ chế vận hành. Việc lựa chọn dự án đầu tư, kiểm soát rủi ro và đảm bảo minh bạch sẽ quyết định thành công của mô hình này. Trong bối cảnh đầu tư mạo hiểm luôn tiềm ẩn nhiều biến động, một chiến lược dài hạn cùng đội ngũ quản lý chuyên nghiệp sẽ là điều kiện tiên quyết.
Có thể thấy, việc TP.HCM chủ động xây dựng quỹ đầu tư mạo hiểm là bước đi phù hợp với xu thế phát triển của kinh tế hiện đại. Khi dòng vốn được định hướng vào các lĩnh vực có hàm lượng tri thức cao, nền kinh tế sẽ có thêm động lực để bứt phá. Nếu được vận hành hiệu quả, quỹ không chỉ giúp nuôi dưỡng các doanh nghiệp khởi nghiệp mà còn góp phần định hình một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo bền vững, tạo nền tảng cho tăng trưởng dài hạn.
Hồng Minh
