Trí tuệ nhân tạo (AI) đang thúc đẩy giáo dục đại học chuyển dịch từ mô hình đào tạo truyền thống sang hệ sinh thái vận hành dựa trên dữ liệu, công nghệ và khả năng thích ứng. Thách thức đặt ra không chỉ là ứng dụng AI vào giảng dạy, mà còn nằm ở việc tái thiết kế chương trình học, đổi mới quản trị và đưa kết quả nghiên cứu ra khỏi phòng thí nghiệm để tạo giá trị cho xã hội.
Ngày 28/9, Trường Đại học Gia Định (GDU) phối hợp với Trường Đại học CMC tổ chức hội thảo khoa học “AI Transformation: Chuyển đổi AI trong giáo dục đại học” tại TP.HCM. Sự kiện quy tụ các chuyên gia công nghệ, nhà nghiên cứu và nhà quản lý giáo dục nhằm trao đổi về những thay đổi mà AI đang tạo ra đối với hoạt động đào tạo, nghiên cứu và quản trị đại học.
PGS.TS. Phạm Văn Song – Quyền Hiệu trưởng GDU
Một trong những vấn đề xuyên suốt hội thảo là cách các trường đại học cần thay đổi tư duy khi AI không còn đơn thuần là công cụ hỗ trợ, mà đang dần trở thành một thành phần trong cấu trúc vận hành của tổ chức giáo dục.
Trong môi trường giáo dục, AI đang được ứng dụng vào nhiều hoạt động như hỗ trợ giảng viên xây dựng bài giảng, giúp sinh viên tìm kiếm và tổng hợp thông tin, phân tích dữ liệu học tập hay tự động hóa các quy trình hành chính. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, việc triển khai những ứng dụng riêng lẻ chưa đủ để tạo nên một mô hình đại học chuyển đổi AI thực chất.
TS. Nguyễn Đăng Trị, Giám đốc Trung tâm Công nghệ và Chuyển đổi số, kiêm Phó Trưởng khoa Công nghệ thông tin Trường Đại học Gia Định, cho rằng khái niệm AI-Native University cần được tiếp cận ở cấp độ hệ thống.
“AI-Native University được đặt vấn đề ở cấp độ rộng hơn. AI không chỉ được bổ sung vào một số hoạt động riêng lẻ, mà có thể trở thành một phần trong cách nhà trường tổ chức, quản trị, đào tạo và hỗ trợ người học”, TS. Trị chia sẻ.
Theo đó, AI-Native không đơn thuần là một trường đại học có nhiều công cụ AI, mà là mô hình trong đó công nghệ được tích hợp vào các quy trình cốt lõi, từ quản trị, tổ chức đào tạo đến hỗ trợ sinh viên.
Trong cấu trúc này, con người vẫn giữ vai trò quyết định đối với mục tiêu, chiến lược, chính sách và chuyên môn. AI đảm nhiệm vai trò hỗ trợ phân tích, điều phối và xử lý những công việc phù hợp, qua đó giúp nâng cao hiệu quả hoạt động.
TS. Nguyễn Đăng Trị – Giám đốc Trung tâm Công nghệ và Chuyển đổi số, kiêm Phó Trưởng khoa Công nghệ Thông tin Trường Đại học Gia Định
Đáng chú ý, việc kết hợp AI với dữ liệu học tập mở ra khả năng cá nhân hóa trải nghiệm giáo dục. Thông qua dữ liệu về năng lực, tiến độ và nhu cầu của sinh viên, nhà trường có thể nhận diện những khoảng trống kiến thức, từ đó xây dựng phương thức hỗ trợ phù hợp hơn với từng người học.
Đây cũng là sự chuyển dịch từ mô hình đào tạo đại trà sang cách tiếp cận chú trọng hơn đến đặc điểm và mục tiêu phát triển của mỗi cá nhân.
Sự phổ biến của các mô hình AI tạo sinh đang làm thay đổi cách sinh viên tiếp cận tri thức. Khi công nghệ có thể hỗ trợ tìm kiếm tài liệu, tổng hợp nội dung, viết văn bản và xử lý nhiều tác vụ thông tin, giáo dục đại học cần xác định lại những năng lực cốt lõi mà người học phải phát triển.
Tại hội thảo, PGS.TS. Nguyễn Hữu Quỳnh, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học CMC, nhấn mạnh lợi thế của người học trong bối cảnh mới không chỉ nằm ở khả năng tiếp cận thông tin, mà còn ở năng lực vận dụng kiến thức, tư duy, giải quyết vấn đề và thích ứng.
Từ thực tiễn triển khai tại trường, mô hình CMCU AI-Native Learning Ecosystem được giới thiệu với định hướng kết nối triết lý giáo dục, mô hình sư phạm, AI và dữ liệu để thiết kế lại trải nghiệm học tập.
Theo cách tiếp cận này, vai trò của giảng viên cũng có sự thay đổi. Thay vì tập trung chủ yếu vào truyền đạt kiến thức, giảng viên ngày càng đảm nhiệm vai trò thiết kế hoạt động học tập, định hướng tư duy, hướng dẫn sinh viên kiểm chứng thông tin và vận dụng kiến thức vào các tình huống thực tế.
Sự chuyển dịch này đồng thời đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức kiểm tra, đánh giá. Trong môi trường mà AI có thể tham gia vào quá trình tạo ra sản phẩm học tập, việc đánh giá cần quan tâm nhiều hơn đến khả năng lập luận, quá trình thực hiện, mức độ hiểu vấn đề và năng lực ứng dụng của sinh viên.
Nói cách khác, công nghệ có thể hỗ trợ người học hoàn thành nhiệm vụ, nhưng năng lực tư duy độc lập và khả năng chịu trách nhiệm với kết quả vẫn là những yếu tố quan trọng trong đào tạo đại học.
Một nội dung khác được đề cập tại hội thảo là khoảng cách giữa kết quả nghiên cứu trong trường đại học và nhu cầu ứng dụng của thị trường.
Trong lĩnh vực công nghệ, một ý tưởng có giá trị khoa học chưa chắc đã trở thành sản phẩm thành công nếu không giải quyết được vấn đề cụ thể hoặc thiếu khả năng mở rộng. Vì vậy, quá trình phát triển sáng kiến cần được xem xét đồng thời trên nhiều khía cạnh.
Bà Hằng Vũ phân tích các tiêu chí Problem–Solution Fit, Product–Market Fit và Scalability như những yếu tố quan trọng trong hành trình đưa một sáng kiến từ nghiên cứu đến thương mại hóa.
Trong đó, Problem–Solution Fit tập trung vào mức độ phù hợp giữa giải pháp và vấn đề thực tế; Product–Market Fit xem xét khả năng đáp ứng nhu cầu thị trường của sản phẩm; còn Scalability đề cập tiềm năng mở rộng quy mô triển khai.
Các phương thức như cấp phép công nghệ, hợp tác phát triển sản phẩm hoặc hình thành doanh nghiệp từ trường đại học cũng được đặt ra nhằm thúc đẩy quá trình chuyển giao tri thức.
Đối với lĩnh vực AI, việc kết nối nghiên cứu với doanh nghiệp có ý nghĩa trong việc đưa các giải pháp công nghệ đến gần hơn với những bài toán thực tế, đồng thời mở rộng vai trò của đại học trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.
Từ những chuyển động của công nghệ, Trường Đại học Gia Định xác định chuyển đổi AI là một phần trong định hướng phát triển môi trường giáo dục hiện đại, đẩy mạnh số hóa và gắn đào tạo với nhu cầu của doanh nghiệp, thị trường lao động.
PGS.TS. Phạm Văn Song, Quyền Hiệu trưởng GDU, cho biết việc thiết kế lại chương trình đào tạo và phương thức kiểm tra, đánh giá là yêu cầu tất yếu đối với các trường đại học trong kỷ nguyên AI.
Theo định hướng của nhà trường, chương trình đào tạo sẽ được phát triển theo hướng linh hoạt, ứng dụng, gắn với hệ sinh thái ngành và nhu cầu thực tiễn, tạo điều kiện để sinh viên phát huy năng lực, chủ động thích ứng và làm chủ công nghệ trong hành trình nghề nghiệp.
Trong tháng 8/2026, GDU đã tổ chức chuỗi chuyên đề dành cho tân sinh viên K20, tập trung vào xu hướng AI và nghề nghiệp, năng lực sử dụng AI, an toàn, bảo mật và ứng dụng AI trong học tập. Nhà trường cũng tiếp tục triển khai các workshop, seminar và talkshow chuyên đề với sự tham gia của chuyên gia, nhà nghiên cứu và doanh nghiệp.
Hiện GDU đào tạo 54 ngành, chuyên ngành, trong đó nhóm Công nghệ thông tin gồm Trí tuệ nhân tạo, Công nghệ thông tin, Kỹ thuật phần mềm, Khoa học dữ liệu, Mạng máy tính và truyền thông dữ liệu, An ninh mạng.
Những nội dung được đặt ra tại hội thảo cho thấy chuyển đổi AI trong giáo dục đại học đang mở rộng từ câu chuyện ứng dụng công nghệ sang quá trình tái cấu trúc toàn diện. Khi AI tiếp tục phát triển, khả năng thích ứng của nhà trường sẽ phụ thuộc vào việc kết nối hiệu quả giữa công nghệ, con người, dữ liệu và tri thức, qua đó hình thành môi trường đào tạo đáp ứng những yêu cầu mới của nền kinh tế số.
Nguyễn Nam
