Ba năm triển khai một dự án hỗ trợ trẻ em tại TP.HCM cho thấy khi cha mẹ, người chăm sóc và những người làm việc trực tiếp với trẻ được trang bị kiến thức, việc chăm sóc trẻ có thể thay đổi từ những điều rất nhỏ trong đời sống gia đình.
Ngày 17/9, Hội Bảo vệ Quyền trẻ em TP.HCM phối hợp Tổ chức Planète Enfants & Développement (PE&D) tổ chức hội nghị tổng kết dự án “Hỗ trợ chăm sóc vì sự phát triển toàn diện cho trẻ em trong những năm đầu đời tại gia đình và cộng đồng trên địa bàn TP.HCM, giai đoạn 2023-2026”.
Điểm đáng chú ý của dự án không chỉ nằm ở số lượng người được tiếp cận các chương trình tập huấn mà còn ở việc đưa kiến thức chăm sóc trẻ trở lại nơi gần gũi nhất với trẻ – gia đình và cộng đồng. Đây cũng là hai môi trường có ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình hình thành thể chất, nhận thức, cảm xúc và kỹ năng của trẻ trong những năm đầu đời.
Đối tượng mà dự án hướng đến là trẻ dưới 6 tuổi có hoàn cảnh đặc biệt hoặc có nguy cơ rơi vào hoàn cảnh đặc biệt. Với nhóm trẻ này, những khó khăn về điều kiện sống, sức khỏe, dinh dưỡng, giáo dục hay khả năng tiếp cận các dịch vụ xã hội có thể tác động đến quá trình phát triển nếu không được phát hiện và hỗ trợ kịp thời.
Trong 3 năm, dự án đã tổ chức 23 lớp tập huấn dành cho 819 phụ huynh. Ngoài ra, 277 buổi sinh hoạt câu lạc bộ trẻ em được triển khai với sự tham gia của 559 phụ huynh.
Những hoạt động này hướng đến việc giúp cha mẹ và người chăm sóc hiểu rõ hơn về nhu cầu phát triển của trẻ, đồng thời có thêm kỹ năng để áp dụng vào sinh hoạt hằng ngày. Theo báo cáo đánh giá độc lập, 98% phụ huynh được khảo sát cho biết đã thay đổi hành vi và áp dụng các thực hành mới tại nhà với con.
Con số này cho thấy tác động của dự án không chỉ được đo bằng số buổi tập huấn hay số người tham gia. Quan trọng hơn, kiến thức được chuyển hóa thành những thay đổi trong cách người lớn tương tác và chăm sóc trẻ.
Đối với trẻ nhỏ, sự quan tâm của cha mẹ không đơn thuần là đáp ứng các nhu cầu vật chất. Cách người lớn giao tiếp, phản hồi cảm xúc, tổ chức môi trường sinh hoạt và nhận biết những dấu hiệu bất thường cũng có thể ảnh hưởng đến quá trình phát triển của trẻ.
Bên cạnh gia đình, dự án dành sự quan tâm đến những người trực tiếp chăm sóc trẻ tại các cơ sở giáo dục và trợ giúp xã hội. Tổng cộng 176 giáo viên, người chăm sóc trẻ và cán bộ tại các trường tình thương, cơ sở mầm non ngoài công lập và cơ sở bảo trợ xã hội được tập huấn nâng cao kỹ năng chăm sóc trẻ.
Đây là nhóm có vai trò đặc biệt trong việc phát hiện sớm những khó khăn mà trẻ có thể gặp phải. Khi trẻ dành một phần đáng kể thời gian trong ngày tại trường hoặc cơ sở chăm sóc, giáo viên và người chăm sóc cũng trở thành những người có khả năng quan sát những thay đổi về hành vi, cảm xúc và nhu cầu của trẻ.
Một nội dung khác được dự án chú trọng là xây dựng đội ngũ giảng viên nguồn. 25 giảng viên nguồn đã được đào tạo, trong đó 22 giảng viên và báo cáo viên tiếp tục đồng hành cùng dự án. Việc xây dựng lực lượng này nhằm tạo thêm khả năng duy trì, chia sẻ và lan tỏa kiến thức sau quá trình triển khai.
Trong chăm sóc và bảo vệ trẻ em, sự phối hợp giữa các bên có ý nghĩa quan trọng bởi không phải mọi vấn đề của trẻ đều có thể giải quyết tại gia đình hoặc một cơ sở chăm sóc riêng lẻ.
Thực tế này được thể hiện qua gần 200 lượt chuyển gửi trẻ em và gia đình đến các dịch vụ thiết yếu về y tế, dinh dưỡng và giáo dục trong khuôn khổ dự án.
Việc chuyển gửi giúp kết nối những gia đình đang có nhu cầu với các nguồn lực phù hợp. Một trường hợp trẻ gặp vấn đề về sức khỏe có thể cần sự hỗ trợ của ngành y tế; trẻ có khó khăn về dinh dưỡng cần được tư vấn chuyên môn; trong khi những vấn đề liên quan đến học tập, tâm lý hoặc môi trường giáo dục có thể đòi hỏi sự tham gia của những đơn vị khác.
Từ góc độ này, xây dựng mạng lưới dịch vụ không chỉ nhằm giải quyết từng trường hợp cụ thể mà còn góp phần hình thành cơ chế phối hợp giữa gia đình, cộng đồng và các đơn vị hỗ trợ trẻ em.
Tại hội nghị tổng kết, đại diện các cơ quan, ban ngành TP.HCM, tổ chức xã hội, cơ sở trợ giúp trẻ em, chuyên gia tâm lý – giáo dục, tình nguyện viên và phụ huynh cùng đánh giá những kết quả đạt được sau 3 năm triển khai.
Các đại biểu cũng trao đổi về những hạn chế, bài học kinh nghiệm và khả năng duy trì các hoạt động sau khi dự án giai đoạn 2023-2026 kết thúc. Đây được xem là vấn đề quan trọng đối với những chương trình hỗ trợ trẻ em, bởi hiệu quả lâu dài không chỉ phụ thuộc vào thời gian tài trợ mà còn nằm ở khả năng để cộng đồng tiếp tục sử dụng kiến thức, kỹ năng và mạng lưới đã được xây dựng.
Dự án do Hội Bảo vệ Quyền trẻ em TP.HCM và PE&D phối hợp thực hiện, với sự tài trợ của Cơ quan Phát triển Pháp (AFD).
Sau 3 năm, những kết quả ghi nhận được cho thấy chăm sóc trẻ trong những năm đầu đời cần được đặt trong một hệ thống rộng hơn, nơi cha mẹ, giáo viên, cơ sở xã hội và các dịch vụ chuyên môn cùng tham gia. Với trẻ có hoàn cảnh đặc biệt hoặc đứng trước nguy cơ dễ bị tổn thương, sự kết nối đó có thể tạo thêm cơ hội để các em được phát hiện nhu cầu, tiếp cận hỗ trợ và phát triển trong một môi trường an toàn hơn.
Nguyễn Nam
