Giải thưởng Trần Văn Khê năm 2026 tiếp tục tôn vinh những tập thể, cá nhân có nhiều đóng góp trong nghiên cứu, giảng dạy, biểu diễn và bảo tồn âm nhạc truyền thống Việt Nam, góp phần gìn giữ di sản văn hóa dân tộc và truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ.
Giải thưởng Trần Văn Khê năm 2026 đã chính thức được trao trong khuôn khổ lễ công bố do Hội đồng Quản lý và Ban Giám đốc Quỹ Học bổng Trần Văn Khê tổ chức sáng 31/7 tại Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ (TP.HCM). Sự kiện tiếp tục khẳng định ý nghĩa của giải thưởng trong việc ghi nhận những cá nhân, tập thể dành tâm huyết cho công tác nghiên cứu, giảng dạy, biểu diễn và lan tỏa giá trị của âm nhạc truyền thống Việt Nam.
Ra đời từ tâm nguyện của Giáo sư, Tiến sĩ Trần Văn Khê trước khi qua đời, giải thưởng không chỉ là sự tri ân đối với những người cống hiến cho âm nhạc dân tộc mà còn góp phần khuyến khích thế hệ kế tiếp tiếp tục gìn giữ, phát huy những giá trị văn hóa đặc sắc của dân tộc.
Theo di nguyện của Giáo sư Trần Văn Khê, hằng năm sẽ có một quỹ học bổng hoặc giải thưởng mang tên ông để trao cho những người có thành tựu trong nghiên cứu âm nhạc truyền thống Việt Nam. Từ mong muốn ấy, Quỹ Học bổng Trần Văn Khê được thành lập vào năm 2021. Đến năm 2023, quỹ lần đầu tiên tổ chức trao giải thưởng và học bổng, mở đầu cho hoạt động tôn vinh thường niên đối với những đóng góp nổi bật trong lĩnh vực âm nhạc dân tộc.
Để bảo đảm tính khách quan và chất lượng chuyên môn, Quỹ Học bổng Trần Văn Khê đã gửi thông báo đến các cơ sở đào tạo, đơn vị nghệ thuật và các tổ chức hoạt động trong lĩnh vực âm nhạc truyền thống trên cả nước nhằm tiếp nhận đề cử. Hội đồng chuyên môn được thành lập để thẩm định hồ sơ dựa trên những tiêu chí về thành tích nghiên cứu, bảo tồn, giảng dạy, biểu diễn và truyền bá các giá trị âm nhạc dân tộc.
Năm nay, Ban tổ chức đã trao Giải thưởng Trần Văn Khê cho hai tập thể là Nhà hát Nghệ thuật Truyền thống Cung đình Huế và nhóm Xẩm 48h. Đây đều là những đơn vị có nhiều nỗ lực trong việc bảo tồn, phục dựng và đưa các loại hình nghệ thuật truyền thống đến gần hơn với công chúng đương đại.
Bên cạnh đó, sáu cá nhân được vinh danh gồm Nhà giáo Ưu tú Phạm Thúy Hoan, Nghệ sĩ Ưu tú Huỳnh Khải, Nghệ sĩ Ưu tú Phạm Văn Môn, Nghệ sĩ Nhân dân Ngô Tuyết Mai, Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Tấn Khoa và Tiến sĩ Mai Mỹ Duyên. Họ là những gương mặt tiêu biểu trong nhiều lĩnh vực khác nhau, từ nghiên cứu, đào tạo đến biểu diễn và truyền dạy âm nhạc truyền thống, góp phần giữ gìn những giá trị nguyên bản của nghệ thuật dân tộc.
Trong khuôn khổ chương trình, khán giả còn được thưởng thức những tiết mục biểu diễn đặc sắc do nhóm Xẩm 48h và Nhà hát Nghệ thuật Truyền thống Cung đình Huế thực hiện. Các tiết mục không chỉ tái hiện vẻ đẹp của những loại hình nghệ thuật truyền thống mà còn cho thấy sức sống bền bỉ của âm nhạc dân tộc khi được tiếp cận bằng những phương thức sáng tạo, phù hợp với đời sống hiện đại.
Trước đó, ở lần trao giải đầu tiên, Quỹ Học bổng Trần Văn Khê đã vinh danh nhiều nhà nghiên cứu, nghệ sĩ có uy tín như Nghệ sĩ Ưu tú, Nhà giáo, Nhạc sĩ Nguyễn Văn Đời; Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đặng Hoành Loan; Nhạc sĩ Bùi Trọng Hiền; Nghệ sĩ Ưu tú, Tiến sĩ Nguyễn Thị Hải Phượng; Nghệ sĩ Ưu tú, Tiến sĩ Cồ Huy Hùng và Thạc sĩ, Nhạc sĩ Phan Nhứt Dũng. Đồng thời, chín học sinh, sinh viên đang theo học tại các học viện, nhạc viện chuyên ngành cũng được trao học bổng nhằm tiếp thêm động lực theo đuổi con đường âm nhạc truyền thống.
Giáo sư, Tiến sĩ Trần Văn Khê (1921-2015) được xem là một trong những học giả hàng đầu của Việt Nam trong lĩnh vực nghiên cứu âm nhạc dân tộc. Hơn sáu thập kỷ hoạt động khoa học và nghệ thuật, ông đã dành trọn tâm huyết cho việc bảo tồn, quảng bá âm nhạc truyền thống Việt Nam đến với bạn bè quốc tế.
Những công trình nghiên cứu của ông về đờn ca tài tử, cải lương cùng nhiều loại hình nghệ thuật truyền thống khác đã tạo dấu ấn sâu sắc trong giới học thuật thế giới. Không chỉ nghiên cứu, ông còn tích cực giới thiệu âm nhạc Việt Nam tại nhiều quốc gia thông qua các bài giảng, hội thảo và chương trình biểu diễn, góp phần nâng cao vị thế của văn hóa Việt trên trường quốc tế.
Đóng góp của Giáo sư Trần Văn Khê cũng gắn liền với quá trình nhiều loại hình nghệ thuật truyền thống của Việt Nam được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại như Nhã nhạc Cung đình Huế, Không gian văn hóa Cồng chiêng Tây Nguyên, Ca trù, Quan họ Bắc Ninh và Đờn ca tài tử Nam Bộ. Dịp kỷ niệm 50 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, ông cũng là một trong 60 cá nhân tiêu biểu được TP.HCM vinh danh vì những đóng góp nổi bật cho sự phát triển của thành phố giai đoạn 1975-2025.
Việc duy trì trao Giải thưởng và Học bổng Trần Văn Khê không chỉ thực hiện tâm nguyện của vị học giả lớn mà còn góp phần xây dựng môi trường khuyến khích nghiên cứu, sáng tạo và truyền dạy âm nhạc truyền thống. Đây cũng là cầu nối giữa các thế hệ nghệ nhân, nghệ sĩ, nhà nghiên cứu với lớp trẻ, tạo động lực để các giá trị âm nhạc dân tộc tiếp tục được bảo tồn, phát huy và lan tỏa trong đời sống đương đại, góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa Việt Nam trong tiến trình hội nhập quốc tế.
