Ngày 5/11, Sở Văn hóa và Thể thao TPHCM phối hợp với Vụ Pháp chế (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) tổ chức hội thảo khoa học với chủ đề “Phát triển văn hóa, thể thao trong đô thị: Từ cơ chế, chính sách của Luật Phát triển đô thị và dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa đến thực tiễn các địa phương”.
Hội thảo diễn ra tại Rạp Xiếc và Biểu diễn đa năng Phú Thọ, với sự tham dự của nhiều nhà quản lý, chuyên gia, nhà nghiên cứu và đại diện các tổ chức hoạt động trong lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật, thể thao.
Phát biểu đề dẫn, ông Lê Văn Thái, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TPHCM, nhấn mạnh văn hóa và thể thao có vai trò quan trọng trong việc nâng cao đời sống tinh thần, tạo sức hấp dẫn và khẳng định bản sắc riêng của đô thị. Do đó, phát triển hai lĩnh vực này cần được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển đô thị, gắn với các chính sách đầu tư, quy hoạch và quản lý nguồn lực.
Từ thực tiễn của TPHCM, các đại biểu cho rằng thành phố đang sở hữu nhiều lợi thế để hình thành hệ sinh thái văn hóa và công nghiệp sáng tạo. Tuy nhiên, việc chuyển hóa những lợi thế sẵn có thành giá trị kinh tế và sản phẩm văn hóa có sức cạnh tranh vẫn cần những cơ chế đồng bộ hơn.
Một trong những nội dung được quan tâm tại hội thảo là khả năng phát huy giá trị di sản trong quá trình phát triển công nghiệp văn hóa.
Theo TS Nguyễn Thị Hậu, Tổng Thư ký Hội Khoa học lịch sử TPHCM, hệ thống di sản đô thị của thành phố khá đa dạng, phân bố trên ba tuyến không gian tiêu biểu.
Thứ nhất là trục lịch sử Sài Gòn – Chợ Lớn, nơi lưu giữ nhiều dấu ấn về quá trình hình thành và phát triển đô thị. Thứ hai là không gian di sản công nghiệp, cảng thị ven sông tại các khu vực Bến Nghé, Bình Đông và Ba Son. Thứ ba là hệ thống cảnh quan sông nước, sinh thái tại Cần Giờ và Củ Chi.
Đây không chỉ là những địa điểm mang giá trị lịch sử mà còn có thể trở thành nguồn lực để phát triển các sản phẩm du lịch văn hóa, hoạt động sáng tạo, triển lãm và những không gian trải nghiệm dành cho cộng đồng.
Tuy nhiên, theo TS Nguyễn Thị Hậu, tiềm năng di sản không tự động chuyển hóa thành giá trị phát triển. Quá trình khai thác cần bảo đảm tính minh bạch về quyền sở hữu trí tuệ, cơ chế chia sẻ lợi ích hài hòa và trách nhiệm bảo tồn những giá trị gốc.
Điều này đặt ra yêu cầu xây dựng cách tiếp cận dài hạn, trong đó di sản vừa được bảo vệ, vừa có khả năng tham gia vào chuỗi giá trị của công nghiệp văn hóa. Nếu thiếu cơ chế quản lý phù hợp, việc khai thác có thể dẫn đến thương mại hóa quá mức, làm suy giảm giá trị lịch sử và bản sắc của các không gian văn hóa.
Ở góc độ ứng dụng công nghệ, TS Chu Tiến Đạt, Chủ tịch Hội đồng thành viên VTC Digicom (Tổng Công ty VTC), chỉ ra rằng dữ liệu di sản hiện vẫn còn phân tán tại từng thiết chế, trong khi hệ thống bán vé qua nhiều kênh chưa được liên thông.
Ông đề xuất TPHCM xây dựng kho di sản số như một cấu phần thuộc cơ sở dữ liệu dùng chung theo Luật Phát triển đô thị, đồng thời kết nối với Kho dữ liệu văn hóa số quốc gia.
Theo đề xuất, thành phố có thể triển khai thí điểm trong giai đoạn 2026-2027 tại một số bảo tàng trực thuộc Sở Văn hóa và Thể thao TPHCM cùng một số di tích quốc gia đặc biệt.
Việc số hóa và liên thông dữ liệu được kỳ vọng giúp nâng cao hiệu quả quản lý, bảo tồn, quảng bá di sản, đồng thời tạo điều kiện phát triển những sản phẩm văn hóa mới trên nền tảng số.
Không chỉ tập trung vào di sản, hội thảo còn đặt ra yêu cầu đổi mới mô hình phát triển thể thao đô thị. TS Nguyễn Thị Hiền Thanh, Giám đốc Trung tâm Đào tạo và Phát triển năng lực thể thao (Trường Đại học Hoa Sen), đánh giá việc triển khai Luật Phát triển đô thị là cơ hội quan trọng để TPHCM tái cấu trúc ngành thể thao.
Theo hướng tiếp cận này, thể thao cần được nhìn nhận không chỉ là hoạt động phong trào hay thành tích thi đấu mà còn là một thành tố của hệ thống dịch vụ đô thị, gắn với sức khỏe cộng đồng, không gian công cộng và chất lượng sống.
Các thiết chế thể thao cần được tổ chức phù hợp với nhu cầu của từng khu vực dân cư, tạo điều kiện để người dân tiếp cận hoạt động rèn luyện thể chất thuận lợi hơn. Bên cạnh đầu tư công, việc huy động nguồn lực xã hội và mở rộng hợp tác với doanh nghiệp cũng là hướng đi cần được quan tâm.
Phát biểu tại hội thảo, ông Trần Thế Thuận, Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TPHCM, cho biết ngành văn hóa và thể thao xác định bốn nhóm nhiệm vụ trọng tâm nhằm tạo động lực phát triển trong giai đoạn tới.
Nhóm nhiệm vụ thứ nhất là xây dựng cơ chế ưu đãi dành cho các trung tâm, cụm công nghiệp sáng tạo văn hóa, đồng thời khai thác hiệu quả những tài sản công dôi dư để bổ sung nguồn lực phát triển.
Thứ hai là tái cấu trúc hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao cơ sở theo mô hình phân tầng, bảo đảm phù hợp với đặc điểm và nhu cầu của từng khu vực.
Thứ ba là kiến tạo hệ sinh thái công nghiệp văn hóa, trong đó chú trọng thí điểm mô hình hợp tác công – tư trong quản trị và vận hành nhà hát, bảo tàng, trung tâm thể thao.
Nhóm nhiệm vụ thứ tư là trọng dụng nhân tài ở cả ba thế hệ, qua đó tạo môi trường phát triển cho đội ngũ sáng tạo, nghệ sĩ, chuyên gia và những người có năng lực chuyên môn trong lĩnh vực văn hóa, thể thao.
Đáng chú ý, việc mở rộng hợp tác công – tư được xem là một trong những giải pháp nhằm đa dạng hóa nguồn lực đầu tư, nâng cao hiệu quả vận hành các thiết chế. Tuy nhiên, cơ chế hợp tác cần bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu kinh tế và nhiệm vụ phục vụ cộng đồng.
Ông Trần Thế Thuận nhấn mạnh, phát triển công nghiệp văn hóa phải luôn song hành với bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa, tránh tình trạng thương mại hóa.
Những ý kiến tại hội thảo cho thấy phát triển văn hóa, thể thao trong đô thị đang đòi hỏi cách tiếp cận toàn diện hơn, từ hoàn thiện thể chế, quy hoạch không gian, quản lý tài sản công đến ứng dụng công nghệ và phát triển nguồn nhân lực.
Đối với TPHCM, lợi thế về hệ thống di sản, cộng đồng sáng tạo, thiết chế văn hóa và quy mô thị trường có thể tạo nền tảng cho sự hình thành những ngành kinh tế sáng tạo có giá trị gia tăng cao. Song để khai thác hiệu quả, thành phố cần giải quyết những điểm nghẽn về cơ chế đầu tư, quản trị, kết nối dữ liệu và phân bổ nguồn lực.
Việc hoàn thiện chính sách cũng cần đặt người dân ở vị trí trung tâm. Các không gian văn hóa, bảo tàng, nhà hát và cơ sở thể thao không chỉ là những công trình phục vụ hoạt động chuyên môn mà còn cần trở thành địa điểm sinh hoạt cộng đồng, nơi người dân có thể tiếp cận các dịch vụ văn hóa và rèn luyện sức khỏe.
Hội thảo là dịp để các nhà quản lý và chuyên gia đóng góp ý kiến từ thực tiễn địa phương, qua đó bổ sung cơ sở khoa học cho quá trình xây dựng, hoàn thiện chính sách liên quan đến phát triển đô thị và công nghiệp văn hóa.
Trong dài hạn, việc kết hợp bảo tồn di sản, thúc đẩy sáng tạo, đổi mới thiết chế và phát triển thể thao cộng đồng sẽ góp phần hình thành diện mạo đô thị hiện đại nhưng vẫn giữ được bản sắc. Đây cũng là hướng đi để TPHCM từng bước biến nguồn lực văn hóa và thể thao thành động lực phát triển kinh tế – xã hội bền vững.
Thành Tất
