Ngày 6/3, Sở Văn hóa và Thể thao TPHCM tổ chức lễ công bố quyết định của Thủ tướng Chính phủ, công nhận Bảo vật quốc gia (đợt 14). Lần này, TPHCM có một hiện vật và một nhóm hiện vật được vinh danh.
Trong đợt công nhận lần này có hai bảo vật được trưng bày tại Bảo tàng TPHCM, gồm bát bồng gốm văn hóa Hoa Lộc và bộ tượng gốm men nhiều màu Tam quan Đại đế.
Tiến sĩ Vũ Ngọc Long – Nguyên Viện trưởng Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật miền Nam (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) – cho biết, ông đặc biệt ấn tượng với hiện vật bát bồng gốm Hoa Lộc khi tham quan trưng bày.
Theo ông, các hoa văn trên hiện vật có niên đại khoảng 4.000 năm cho thấy văn hóa của người Việt đã phát triển từ rất sớm.
“Tôi khá ngạc nhiên khi thấy những hoa văn này thể hiện rõ sự phát triển văn hóa của dân tộc Việt Nam từ rất sớm, chứ không phải muộn như nhiều người từng nghĩ. Điều đó cho thấy văn hóa của chúng ta có tính độc lập, gắn liền với lịch sử hàng nghìn năm của đất nước”, ông nói.
Ông cũng cho rằng các họa tiết trên gốm gợi liên hệ với nhiều dòng gốm của các cộng đồng khác nhau như Chăm, K’Ho, Ê Đê, Ba Na, Xê Đăng, cho thấy sự giao thoa và kế thừa văn hóa giữa các cộng đồng cư dân ở Việt Nam.
“Ngay cả hoa văn trên trống đồng cũng có những yếu tố liên quan đến kiểu hoa văn này. Điều đó cho thấy đây là một nét đặc sắc của văn hóa Việt”, ông Long nhận định.
Theo ông Long, hiện vật gần như mang tính độc bản, góp phần khẳng định lịch sử phát triển lâu đời của dân tộc. “Chỉ một hiện vật nhỏ nhưng giúp khẳng định chiều dài lịch sử của người Việt cách đây khoảng 4.000 năm. Điều đó khiến tôi rất tự hào”, ông chia sẻ.
Bát bồng gốm văn hóa Hoa Lộc hiện thuộc Bảo tàng Gốm thời dựng nước do ông Chi Bảo (diễn viên Chi Bảo) làm Giám đốc. Theo Chi Bảo, hiện vật có niên đại khoảng 4.000 năm trước, được xem là một trong những mẫu vật tiêu biểu của văn hóa Hoa Lộc, phản ánh trình độ chế tác gốm và đời sống nghi lễ của cư dân Việt cổ.
Chi Bảo thông tin, hiện vật cao 21cm, đường kính miệng 24cm, nặng hơn 1kg. Bát được chế tác từ đất nung loại gốm cứng, xương gốm pha trộn vụn vỏ nhuyễn thể và phủ lớp áo gốm màu xám hồng đặc trưng. Phân tích vi ảnh cho thấy gốm được nung ở nhiệt độ khoảng 700-800 độ C.
Cấu trúc hiện vật gồm hai phần rõ rệt: Phần bát phía trên hình phễu với miệng loe rộng có gờ. Phần chân đế hình trụ cao, loe xiên và có hai lỗ xuyên thấu đối xứng. Điểm nổi bật của bảo vật nằm ở hệ thống hoa văn trang trí phong phú. Từ miệng đến chân đế có 13 vành hoa văn khác nhau, ngăn cách bởi các đường chỉ chìm tinh xảo.
Hiện vật được sưu tầm tại khu vực gần cồn Sau Chợ (huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa trước sáp nhập). Theo các nhà nghiên cứu, bát bồng không chỉ phản ánh kỹ thuật chế tác gốm của người Việt cổ mà còn gắn với đời sống tâm linh và nghi lễ thờ cúng của cộng đồng cư dân thời tiền – sơ sử.
Chia sẻ tại lễ công bố, Chi Bảo cho biết anh rất vui khi hiện vật trong bộ sưu tập của mình được công nhận là Bảo vật quốc gia. Trước đó, năm 2025, chõ gốm thuộc bộ sưu tập của anh cũng từng được vinh danh.
Diễn viên cho biết niềm đam mê gốm cổ đã thôi thúc anh thành lập Bảo tàng Gốm thời dựng nước tại TPHCM, với mong muốn giới thiệu những hiện vật có giá trị lịch sử – văn hóa đến công chúng, đặc biệt là giới trẻ.
Bảo tàng do nam diễn viên thành lập hiện trưng bày nhiều dòng gốm cổ thuộc các thời kỳ khác nhau như gốm Cái Bèo niên đại khoảng 5.000 năm, gốm Hạ Long, Phùng Nguyên Hoa Lộc với niên đại hơn 3.000 năm và gốm Đông Sơn cách nay khoảng 2.000-2.500 năm.
“Những món cổ vật nhìn đơn sơ, mộc mạc về hình dáng, chất liệu nhưng lại rất quý. Mỗi khi ngắm chúng, tôi luôn có một sự rung động rất lớn. Tôi hy vọng khi chiêm ngưỡng những hiện vật này, các bạn trẻ sẽ cảm nhận được chiều sâu văn hóa của dân tộc và thêm trân trọng lịch sử Việt Nam”, Chi Bảo chia sẻ.
