Nằm trong nỗ lực cụ thể hóa các chủ trương của Đảng và Nhà nước về đổi mới mô hình tăng trưởng, cải thiện môi trường kinh doanh, Bộ Công Thương đang tích cực hoàn thiện dự thảo Luật Điện lực (sửa đổi) để kịp trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 2 diễn ra vào năm 2026. Đây là bước đi chiến lược nhằm hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số và đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia giai đoạn 2026–2030 theo tinh thần Kết luận 18 của Bộ Chính trị.
Tại hội thảo lấy ý kiến diện rộng được tổ chức hôm nay, Bộ Công Thương cho biết, dự luật lần này mang tính đột phá lớn khi bám sát nguyên tắc phân cấp, phân quyền và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước. Tinh thần cốt lõi được quán triệt là “một việc chỉ giao một cơ quan thực hiện”, giúp doanh nghiệp giảm tối đa đầu mối tiếp xúc hành chính, thay vì tình trạng một dự án phải qua 3-4 cửa ở một địa phương như trước đây – nguyên nhân chính gây kéo dài thời gian và đội chi phí đầu tư.
Đặc biệt, mô hình quản lý mới sẽ chuyển dịch mạnh mẽ theo hướng: Nhà nước chỉ quản lý quy hoạch, tiêu chuẩn, quy chuẩn và kết quả đầu ra; toàn bộ quá trình đầu tư, xây dựng và sản xuất kinh doanh sẽ được trao quyền chủ động và tự chịu trách nhiệm cho doanh nghiệp.
Đáng chú ý, trong cơ chế phối hợp liên bộ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đang trình Chính phủ phương án bỏ thủ tục Đánh giá tác động môi trường (ĐTM) đối với các dự án điện. Bước đi mang tính cách mạng này kỳ vọng sẽ cởi trói thủ tục, tiết kiệm đáng kể thời gian và nguồn lực cho các dự án năng lượng, đặc biệt là nhiệt than và thủy điện, đồng thời chuyển sang hình thức hậu kiểm dựa trên các tiêu chuẩn nghiêm ngặt của Nhà nước.
Bộ Công Thương đề nghị các đại biểu, đơn vị liên quan tiếp tục đóng góp ý kiến sâu sắc để hoàn thiện dự án luật, nhằm tháo gỡ triệt để các điểm nghẽn thể chế và thúc đẩy ngành điện phát triển bền vững.
Theo chia sẻ của đại diện doanh nghiệp, chi phí vận hành và bảo dưỡng của một tổ máy hiện nay là rất lớn, có thể lên tới 350 tỷ đồng. Nếu các dự án mới đi vào vận hành phải gánh khoản chi phí cố định quá cao mỗi năm thì doanh nghiệp khó có thể tồn tại. Hiện tại, một số dự án như Cà Mau 1 và Cà Mau 2 gần như đã hết khấu hao và trả xong nợ vay nên áp lực giảm bớt, nhưng với các dự án mới, nếu không có cơ chế hỗ trợ, chắc chắn sẽ phải đối mặt với muôn vàn khó khăn.
Trước thực trạng đó, các đại biểu đã tập trung thảo luận về dự thảo Luật Điện lực sửa đổi (Luật số 61). Đáng chú ý là đề xuất áp dụng giá công suất ($QC$). Dù dự thảo đã tính tới việc tăng tỷ lệ $QC$ lên mức 65%, 75%, thậm chí 80% – 85% để bảo đảm cam kết tài chính, nhưng các chuyên gia cho rằng cam kết tài chính này vẫn chưa đủ để đảm bảo cho nhà máy điện có đủ kinh phí vận hành, cũng như chưa đủ sức hấp dẫn để thu hút các nhà đầu tư nước ngoài.
Để giải quyết triệt để, các doanh nghiệp kiến nghị ban soạn thảo cần làm rõ và đưa vào luật cơ chế áp dụng chung về phí cố định và phí công suất cho tất cả các loại hình nhà máy điện phát điện (thay vì chỉ áp dụng riêng cho mô hình PPP như hiện tại). Điều này sẽ tạo ra một hành lang pháp lý vững chắc, giúp nhà đầu tư yên tâm thu hồi vốn.
Bên cạnh đó, các đại biểu cũng kiến nghị Chính phủ cần cụ thể hóa bằng văn bản các quy định tại Khoản 3 và Khoản 8 Điều 5 của Luật Điện lực 2024 liên quan đến cơ chế giá khí trong nước và khí hóa lỏng (LNG). Việc luật hóa và quy định rõ ràng trong các nghị định, thông tư hướng dẫn được kỳ vọng sẽ tạo cơ hội mở, giúp linh hoạt điều chỉnh và tháo gỡ kịp thời các vướng mắc cho doanh nghiệp trong tương lai.
Nguyễn Nam
