Thị trường chứng khoán Việt Nam đang đứng trước ngưỡng cửa lịch sử của việc nâng hạng và sự thay đổi căn bản trong hệ thống pháp lý về quản trị công ty. Chuẩn mực quốc tế được xem là “chìa khóa” cho kỳ vọng nâng hạng thị trường trong năm 2026. Hiện nay đang là giai đoạn then chốt khi Tổ chức FTSE Russell tiến hành kỳ rà soát quan trọng vào tháng Ba, hướng tới mục tiêu chính thức đưa thị trường chứng khoán Việt Nam lên nhóm thị trường mới nổi vào tháng Chín.
Trong bối cảnh đó, Viện Thành viên Hội đồng Quản trị Việt Nam (VIOD) đã phối hợp cùng Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (SSC) và Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam (VNX) đã tổ chức Diễn đàn với chủ đề: “Mùa Đại hội đồng Cổ đông 2026: Tuân thủ hay Bứt phá – Hiệu quả hay Bền vững,” ngày 10/3.
Việc Trung tâm Tài chính Quốc tế tại Thành phố Hồ Chí Minh chính thức đi vào vận hành không chỉ mở rộng không gian phát triển mà còn đặt ra yêu cầu cấp thiết về một môi trường kinh doanh minh bạch, tiệm cận với các định chế tài chính toàn cầu.
Đặc biệt, việc ban hành Bộ Nguyên tắc Quản trị Công ty Việt Nam (VNCG Code) vào tháng 1/2026 (dựa trên nền tảng các chuẩn mực cập nhật nhất của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế-OECD) đã cung cấp một lộ trình rõ ràng cho cộng đồng doanh nghiệp niêm yết.
Trong bối cảnh đó, các chuyên gia cho rằng kỳ Đại hội đồng cổ đông năm 2026 không còn đơn thuần là một thủ tục pháp lý thường niên để thông qua các con số tài chính. Nó đã thực sự trở thành một “sàn diễn” chiến lược, nơi các Hội đồng quản trị thực hiện trách nhiệm giải trình thực chất và là thước đo năng lực quản trị toàn diện trong mắt các nhà đầu tư quốc tế.
Tại diễn đàn, ông Nguyễn Hoàng Dương, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước chỉ ra kinh nghiệm từ các thị trường khu vực chứng minh rằng khi dòng vốn ngoại đổ bộ, điều họ quan tâm đầu tiên không phải là lợi nhuận ngắn hạn mà là cách thức doanh nghiệp vận hành. Đại hội đồng cổ đông chính là nơi thể hiện rõ nhất về mức độ minh bạch, chất lượng giải trình và văn hóa đối thoại của doanh nghiệp. Theo ông, những nhà đầu tư tổ chức lớn hay các quỹ hưu trí quốc tế luôn tìm kiếm những tín hiệu tin cậy từ việc bảo vệ quyền lợi cổ đông thiểu số và sự công khai trong các giao dịch với bên liên quan.
Song, ông Nguyễn Hoàng Dương cho rằng tuân thủ pháp luật chỉ là nền tảng khởi đầu. Những doanh nghiệp dừng lại ở mức “trả bài” cho các quy định sẽ khó lòng tạo ra sự khác biệt. Thay vào đó, những đơn vị chủ động áp dụng VNCG Code, nâng chuẩn theo thông lệ ASEAN (ACGS) và nhìn nhận Đại hội đồng cổ đông là cơ hội đối thoại chiến lược mới chính là những thực thể kiến tạo niềm tin bền vững.
Ông Dương cũng nhấn mạnh đây cũng là giai đoạn mà cơ quan quản lý và doanh nghiệp cần có tiếng nói chung để xây dựng một thị trường vốn xứng tầm, nơi quản trị công ty được coi là năng lực cạnh tranh cốt lõi thay vì một nghĩa vụ bắt buộc.
Dưới góc nhìn chuyên môn, ông Phan Lê Thành Long, Tổng Giám đốc VIOD, đã đưa ra những phân tích sâu sắc về thực trạng quản trị của các doanh nghiệp niêm yết tại Việt Nam thông qua dữ liệu đánh giá hơn 500 doanh nghiệp trên sàn HoSE.
Các con số thống kê cho thấy một bức tranh đa sắc thái về mức độ sẵn sàng của cộng đồng doanh nghiệp. Ông Long chia sẻ dù có tới 75% doanh nghiệp tổ chức đại hội đúng hạn trong vòng 4 tháng đầu năm, nhưng tỷ lệ doanh nghiệp công bố tài liệu họp đầy đủ và đúng hạn mới chỉ dừng lại ở con số 67%. Đáng chú ý hơn, chỉ có 43% doanh nghiệp cung cấp thông tin về ứng viên Hội đồng quản trị trước kỳ họp 10 ngày, và chưa đầy 29% doanh nghiệp tuyên bố tuân thủ hoàn toàn theo VNCG Code 2026.
Những con số này phản ánh một thực tế rằng khoảng cách giữa việc “tuân thủ tối thiểu” và “thực hành tốt nhất” vẫn còn khá xa.
Theo ông Long, một kỳ Đại hội đồng cổ đông chất lượng theo chuẩn mực OECD và VNCG Code 2026 cần phải thay đổi từ tư duy tổ chức. Hội đồng quản trị không nên chỉ trình bày những số liệu đã qua mà cần tập trung vào các nội dung mang tính dự báo và chiến lược dài hạn. Thêm vào đó, các vấn đề như quản trị rủi ro địa chính trị, biến động giá nguyên vật liệu, an ninh mạng và các kịch bản ứng phó khẩn cấp (BCP) cần được đưa vào chương trình nghị sự một cách nghiêm túc.
Tại phiên tọa đàm “Doanh nghiệp niêm yết và câu hỏi: Tuân thủ hay Bứt phá, Hiệu quả hay Bền vững,” các diễn giả đã cùng thảo luận về việc làm thế nào để biến Đại hội đồng cổ đông thành một sự kiện truyền thông chiến lược.
Các ý kiến chỉ ra một điểm mới đáng lưu ý trong mùa đại hội 2026 là yêu cầu về việc từng thành viên Hội đồng quản trị độc lập phải có báo cáo riêng biệt theo Nghị định 155. Điều này đòi hỏi các ủy ban chuyên trách phải phát huy vai trò thực chất hơn trong việc giám sát và giải trình, thay vì chỉ là những chức danh mang tính hình thức.
Bên cạnh đó, sự chuyển đổi sang mô hình đại hội kết hợp cũng được khuyến khích mạnh mẽ nhằm đảm bảo quyền tham gia của các cổ đông ở xa thông qua hệ thống biểu quyết điện tử. Tuy nhiên, các chuyên gia cũng lưu ý rằng công nghệ chỉ là công cụ, yếu tố quyết định vẫn là sự minh bạch và chân thành trong đối thoại.
Theo các chuyên gia, Biên bản họp Đại hội đồng cổ đông cần ghi nhận đầy đủ, chi tiết mọi câu hỏi và ý kiến thảo luận của cổ đông thay vì lược bỏ, nhằm thể hiện sự tôn trọng đối với quyền sở hữu của nhà đầu tư. Đặc biệt, việc công khai chi tiết chính sách thù lao và cơ chế lương thưởng của Ban điều hành sẽ giúp cổ đông thấy được sự gắn kết giữa lợi ích của người quản lý với sự phát triển dài hạn của doanh nghiệp.
Nguyễn Nam
